Beste leerling,
Beste student,
Ik wil jou zoals beloofd in de inleiding van het boek een heel positieve boodschap meegeven: jij kan het! Jij kan en zal groeien als je gelooft in je eigen kunnen, als je eerlijk durft te zijn tegenover jezelf en anderen. Misschien zal je niet alles bereiken in het leven waarvan je droomt, maar misschien ook wel.
De eerste stap is jezelf leren begrijpen, aanvaarden en graag zien om vervolgens realistische doelen te stellen, voor zowel je leren als je leven.
Vakken die je niet liggen?
Heb je bepaalde uitdagingen of vakken die je niet liggen? Dat is oké. Werk er wél voor, maar verhuis ze in je hoofd en in je hart naar het vakje dat ‘just do it’ heet. Bevraag bij je ouders, vrienden, leerkrachten en met AI (zie deel 8.3) hoe die vakken ooit toch van nut kunnen zijn voor jou. Een beetje motivatie is beter dan geen.
Bekijk deze vakken vanuit een ander doel: het leren omgaan met vervelende taken, problemen of uitdagingen. Dàt overwinnen, dat is een heel krachtige skill die je voor de rest van je leven in je rugzak zitten hebt. Dat is een skill die je sowieso nodig zal hebben. Je moet niet overal grote goesting bij voelen, soms moet je het gewoon doen. Ook dat geeft nadien een gevoel van voldoening: you did it! Klaar. Durf dat ook te benoemen tegenover je ouders en leerkrachten. Vertel hen waarvoor jij wilt gaan en waarom dit jou minder ligt. Zo vermijd je misschien dat ze hierover te grote druk (blijven) leggen op jou. Maar geen excuses he, doen dus en durf hulp te vragen wanneer nodig.
Focus daarnaast vol op onderwerpen, vakken, skills en kennis waar jouw hart en talenten wél liggen. Stop daar je grootste energie in. Word wie je worden kan, de beste versie van jezelf. De ‘jij’ waar je trots zou op zijn mocht je die persoon binnen vijf of tien jaar ontmoeten.
Een laatste tool voor jou
Op de laatste pagina van het boek heb ik voor jou als allerlaatste tool een mindmap gemaakt. Ik ben wild gegaan en heb geprobeerd de essentie van dit boek daarin samen te vatten vanuit de kernvraag: “wat kan jij als leerling of student veranderen of aanpakken om je slaagkans in het onderwijs én je persoonlijk leerverhaal te verbeteren?”
Een andere school?
Voor ik dat toelicht, wil ik je nog kort een persoonlijke droom vertellen. Ik droom namelijk van een radicaal andere school. Een school die voelt als een thuis. Een school waar je letterlijk je schoenen uitdoet aan de deur en waarin je op sokken of pantoffels rondloopt. Zacht tapijt, sfeerlicht, huiselijkheid. Een school waar het geluid zacht en gedempt is, geen schelle scherpe soundscape zoals op veel plekken vandaag. Een school waar je met even groot enthousiasme aan de les begint als aan je hobby.
Naïef? Dream on? Alle grote veranderingen in de geschiedenis zijn begonnen vanuit een naïeve droom. Shoot me.
De gebouwen, de architectuur, de manier van lesgeven op school vandaag … veel ervan is nog een nasleep van Europese oubolligheid. Tot voor kort waren scholen hier veelal in handen van paters en nonnen. Angst overheerste, discipline was ingegeven door een beleid dat eerder steunde op straf, niet op schouderklopjes, begrip of beloning. Best wat scholen huizen vandaag nog steeds in zo’n gebouwen. Sommige leerkrachten denken dat die oude puur gedisciplineerde schoolaanpak nog steeds werkt, of willen zelfs dat we daarnaar terugkeren. Dat lijkt me net naïef.
Jullie zijn fantastisch
Jongeren zoals jij zijn mondiger en kritischer geworden, en daar ben ik heel erg blij over. Jullie staan ook al wat anders in het leven, sommige gevoeliger, en ook dat vind ik alleen maar lovenswaardig.
Jullie hebben daarom een onderwijs nodig – zo voel ik het aan – dat meer uitgaat van samenwerking en overleg, waar jullie én de leerkrachten (experten) meer inspraak krijgen in de vorm en de inhoud. Dat wil niet zeggen gepamperd worden. Neen. Leren is en blijft soms vervelend, uitdagend en met ups en downs. Maar dat kan volgens mij wel warmer, persoonlijker en menselijker. Onderwijs dus waarin je langzaamaan leert verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen leerproces, voor dat van je medeleerlingen én mee zorg draagt voor de school. Respect blijft daarbij dé voorwaarde, maar dus wel in beide richtingen: geven én krijgen.
Focus niet (alleen) op prestatie
Mijn droom is ook een onderwijs waar de focus veel meer ligt op het proces, en minder op de prestaties (je punten). Veel jongeren – gezien de pittige stress van het leven vandaag – worden niet zozeer gemotiveerd door hun cijfers, maar wel door te voelen dat ze groeien. Regelmatig stilstaan (individueel en klassikaal) bij je groei, bij alles wat je al geleerd hebt, is broodnodig.
Vandaag verschuift het onderwijs meer en meer naar het opleiden van jongeren met oog op het versterken (behouden) van het huidige economische systeem.
Dat heb ik al meermaals benoemd in het boek, een tendens waar ik tegen zal blijven vechten. Uiteraard moet het onderwijs jou voorbereiden op je latere mogelijke jobs, maar niet alleen dat.
Verander jouw wereld
De huidige (neoliberale) economie en politiek is niet houdbaar. Toch niet voor een steeds groter wordende meerderheid van de wereldbevolking. De natuurlijke bronnen van onze planeet zijn niet eindeloos, sommige zijn al nagenoeg uitgeput. De grootste naïviteit is dat we zo kunnen blijven voortdoen. Als we dat doen, zal de groep die het goed heeft in sneltempo steeds kleiner worden. Dat is vandaag volop bezig.
Het is tijd voor verandering, radicaal. De toekomst? Dat ben jij! Jij kan samen met jouw generatie de wereld veranderen.
Zoals ik al schreef: de wereldeconomie en haar leiders kan jij niet sturen. Maar je kan wel in jouw straat, in jouw buurt en op jouw school beginnen door initiatief te nemen.
Denk na over positieve en zinvolle voorstellen. Ga ermee naar leerkrachten, directies en burgemeesters en zie dat je voorstellen onderbouwd zijn, dat ze problemen aanpakken en dat je er goede argumenten voor hebt. Denk daarvoor vanuit de ‘wij’ en niet enkel vanuit jouw ‘ik’. Be the change you want to see. Vraag steun, zoek hulp, verander wat jij veranderen kan. Stap voor stap. Ook in jouw leven. En daarvoor kan je – als het gaat over jouw leerproces – al beginnen bij deze mindmap.
Verander wat jij kan
Jouw potentieel leersucces wordt bepaald door heel wat factoren. Zoals je al las bij de attributietheorie (zie deel 4.4): sommige ervan kan je aanpakken en dus: go for it! Andere kan je niet (zelf) veranderen: zoek dan hulp, kijk wat mogelijk is of laat het los en blijf er niet over piekeren.
Gebruik de mindmap aan het eind van het boek om jezelf als leerling of student in kaart te brengen. Noteer (op de volgende pagina) op basis van al deze factoren en vragen wat jij graag anders zou zien en doen.
Geef je vragen, zorgen en uitdagingen nadien een cijfer (prioriteit) en zoek dan in het boek voorstellen, tools en oplossingen of … praat erover met je leerkrachten, de zorg op school, je ouders of vrienden. Stel jezelf kritisch de vraag wie én wat jouw leersucces bepaalt, versterkt of tegenwerkt.
Ik wens je …
Ik wens je alle geluk, alle liefde, een krachtig doel en een zinvolle job op een warme plek. En: laat je nooit leiden door angst!
Het laatste woord geef ik aan een schrijver, een theatermaker, een vriend en warme ziel die voor mij heel veel betekend heeft:
“Ik heb nooit aan den lijve oorlog of ontbering hoeven te trotseren. Generaties voor mij hebben gevochten voor de vrijheid om te beminnen wie ik wilde. Voor de vrijheid om te kunnen werken in dat waar ik meende voor bestemd te zijn. Voor de vrijheid om overal in de wereld de schoonheid te aanschouwen. Ik ben een gelukkig man … Dus doe alle rituelen, zeg mijn Kaddisj, namaste my beloved. En … Word weer verliefd. Op nieuwe of ouwe lieven dat maakt niet uit. Op de kunst of op de lente. Maar, aapekes, word verliefd.”
Carl Ridders (1958-2008)